En 1993 o grupo Matto Congrio editou a sua primeira e única gravación. Nesta banda plásmanse algunhas das mellores eséncias musicais galegas nun contexto diso que chaman folk-rock. Paddy Moloney dá a benzón ao grupo tocando uilleann pipes nunha das suas pezas. O nome de Matto Congrio era idea de Anxo Lois Pintos, un inquedo multiinstrumentista que o mesmo interpreta a gaita que o violín que a zanfona ou o saxo. Pintos xa traballara, ainda adolescente, xunto a Carlos Núñez e Santiago Cribeiro no seo da Escola-Obradoiro da Universidade Popular do Concello de Vigo. Os tres formaron parte de Matto Congrio, un grupo que unia virtuosismo coa inovación. Os temas próprios de Pintos, como Gaseadas formas globulares ou Cristol de insectos imposibels tiñan un particular brillo de sorpresas, sobretodo no tratamento dunha muiñeira no primeiro deles. Núñez pola sua parte enchia coa sua gaita ou as flautas un son brillante afastado dos pastiches celtoides en mente de todos. Pero parece que a incompatibilidade de caracteres entre Pintos e Núñez, entre o surrealismo do criador e a disciplina do intérprete virtuoso, non tiña cabida nun mesmo entorno. Democraticamente cada un deles queda con dous compoñentes do grupo. Pintos con Cribeiro, o acordeonista e Isaac Palacín, un batería que seria a envexa de calquer banda de folk. Núñez polo seu lado con Pancho Álvarez, baixista e mandolina e Diego Bouzón, guitarrista e compositor tamén.

A partir daqui os dous proxectos individuais de Pintos e Núñez desenvólvense con rapidez e oferecen sendos frutos neste mesmo ano confirmando unha vitalidade criativa da cena musical galega. Ainda que desde o ponto de vista da produción e obxectivos, tamén industriais, ambas as obras están lonxe, e a de Núñez poderia escurecer o traballo de Berrogüetto, o grupo que Pintos formou antóllasenos, aceitando a plena subxectividade da opción, como unha conceición musical máis dotada de alma, menos apoiada en axudas alleas e máis baseada no seu próprio espírito renovador.

A irmandade das estrelas, o disco plagado de figuras, que Núñez puxo en circulación, debe ir xa polos 50.000 exemplares, converténdose no maior exito comercial da música galega, e iso que o lanzamento cara o mundo celta será a partir de Xaneiro e esperando unha resposta positiva, na que sen dúbida terán moito que dicer participacións como as dalguns Nightnoise, os Chieftains nos momentos máis irlandeses como Os gaiteiros da noite, ou The Flight of the Earls ou a guitarra máxica de Ry Cooder, nunha fantasia de sabor mexicano, Nubes del otro lado e en Negra Sombra, un poema de Rosalía cantado en galego por Luz Casal. Pensando no mundo latino, incluiusse a Dulce Pontes con Lela sobre letra de Castelao ou á Vieja Tropa Santiaguera cos que Núñez fai Para Vigo me voy do léndario Ernesto Lecuona. A contraditória personalidade do gaiteiro de Vigo, as suas declaracións forzadas de hispanidade a El País, non deben tampouco agachar a evidente brillantez, se acaso excesivamente académica, desta gravación, onde hai momentos de perfeita conxunción e fermosura como El villancico para la navidad de 1829 composto orixinalmente nesa data por José Pacheco, o mestre de capela da catedral de Mondoñedo.

No outro extremo encontramos Navicularia, o debut de Berrogüetto editado polo selo Do Fol. Para achar as suas cifras das vendas teríamos que dividir por dez os resultados de Núñez, e quizais ainda sobrase algo. Pero non hai que minusvalorar a aportación de Pintos que co seu grupo causou impacto na cena galega cun directo potente, carregado de imaxinación e de melodias efectivas. Os arranxos das melodias tradicionais e a música de autor danse na man con frecura en temas como Navicularia que é unha auténtica abertura folk, Valseiro o as duas partes de Vilabalcán. Cancro Crú orienta a música do grupo por camiños pancélticos. Impecábel é tamén a utilización das voces das sete pandeireteiras de Cantigas e agarimos, traballando coas cordas vocais nese limite casi des-humano da tradición de cantigas, como o tema Anubia e de unha forma menos trillada en O mandil, tema do harpista do grupo Quico Comesaña.

Berrogüetto, con violín (Quim Farinha) e guitarra (Guillermo Fernández) ademais das duas gaitas, os teclados, zanfonas, saxos e teclados, son basicamente un grupo acústico con bateria. O son en directo senembargo sabe conbinar o suave co abraiante, e en disco, e aqui arte do mérito debe ir para Jean Phocas que dirixiu a gravación nos estúdios Elkar, souberon recoller toda a textura de cada instrumento cunha pureza excepcional. Unha obra que marca un bon ponto de atraque neste percorrido pola música popular galega.